عصر ایران؛ امیرخالق نژاد - منابع آب استان های آذربایجان شرقی و غربی به علت نشت ونفوذ موادسمی سیانور و آرسنیک از پسماند فعالیت کارخانه استحصال طلای زره شوران تکاب به آب های سطحی وزیرزمینی درمعرض آلودگی شدید قرارگرفته اند.

برای چندمین بار طی سال های گذشته،هفته قبل نشت سیانور و آرسنیک از حوضچه پسآب سایت آزمایشگاهی استحصال طلای زره شوران تکاب در جنوب استان آذربایجانغربی به رودخانه های اطراف معدن طلای زره شوران،موجب تلف شدن هزاران قطعه ماهی ،انواع آبزیان وچندین قطعه پرنده در رودخانه های آلوده اطراف شده که علاوه بر آلودگی شدید آب های سطحی وزیرزمینی تکاب از جمله تخریب وغیرقابل استفاده نمودن چشمه های درمانی آب سرد روستای یارعزیز در سیصد کیلومتری سایت پایلوت زره شوران،بوی تند بخارات موادسمی به ویژه سیانور وجیوه موجود در هوا موجب تخریب محیط زیست واکوسیستم طبیعی منطقه ونیز آزار واذیت ساکنین چندین روستای اطراف این سایت شده است که به علت موقعیت جغرافیایی شهرستان تکاب در جنوبی ترین نقطه استان آذربایجانغربی،این آلودگی به منابع آب استان های آذربایجان غربی وشرقی نیز سرایت می نماید.

بنابر این گزارش نشت سیانور از پسآب تولید طلا در سایت آزمایشگاهی زره شوران تکاب موجب آلودگی گسترده رودخانه های اطراف این سایت از جمله رودخانه «قورودره»روستای یارعزیز ورودخانه های روستای شیرمرد در پایین دست این سایت شده که آب این رودخانه به عنوان سرشاخه های اصلی وارد حوزه رودخانه ساروق تکاب می گردد.

رودخانه ساروق در 15 کیلومتری تکاب  به سمت شهرستان  شاهیندژ از سرشاخه های اصلی رودخانه زرینه رود میاندوآب واز شعب تامین آب سد شهید کاظمی بوکان به شمار می رود.

رودخانه زرینه رود میاندوآب از منابع تغذیه ای دریاچه ارومیه بوده وسد شهید کاظمی بوکان از منابع تامین آب شهر تبریز محسوب می گردد.

با این وجود، شیوع آلودگی سیانور به رودخانه های محلی تکاب تهدید بسیاربزرگی برای سلامت آب استای آذربایجان شرقی وغربی است .خطری که می توان آن را هم تراز وهم اندازه خشک شدن دریاچه ارومیه وسونامی نمک در منطقه دانست.

رودخانه ساروق تکاب از سرشاخه ها ومنابع اصلی در حوزه آبریز استان آذربایجانغربی است .ارومیه وسایر شهرهای جنوبی این استان از مقاصد اصلی آب های سطحی تکاب به شمار می روندوهم اکنون نشت سیانور به رودخانه های جاری تکاب وتغییررنگ آب های سطحی وتلف شدن هزاران قطعه ماهی وآبزیان ،نگرانی گسترده ای در میان اهالی شهرستان تکاب وروستاهای اطراف سایت پایلوت زره شوران به وجود آورده است.

این نگرانی زمانی عمیق وحادشده وزمینه های بروز بحران وحتی یک فاجعه زیست محیطی را به وجود می آورد که بانگاهی به نقشه های حوزه های آبریز استان آذربایجانغربی متوجه گسترش وسرایت آلودگی منابع آب تکاب به سایر نقاط آذربایجان گردیم.

نگرانی که تاکنون نه تنها به اقدام جدی مسوولان ذیربط واطلاع رسانی لازم منجر نشده بلکه هر بار با اعلام نشت سیانور از سوی روستاییان منطقه به پلمپ چند روزه سایت آزمایشگاهی استحصال طلای زره شوران اکتفاشده ومسئله اصلی که همان آلودگی جبران ناپذیر منابع آب های سطحی وزیر زمینی ونیز اراضی زراعی وتغییر اکوسیستم منطقه ونیز تاثیر روانی وجمعیتی بر روستاهای اطراف به محاق فراموشی سپرده شده است.

منشا آلودگی؛ سریز مواد سمی از حوضچه غیر استاندار سایت زره شوران

یکی از ساکنین  روستای شیرمرد در 27 کیلومتری شهرستان تکاب ودو کیلومتری سایت آزمایشگاهی تولید طلای زره شوران که از مقاصد اصلی آلودگی سیانور است در این زمینه گفت :پس استشمام بوی تندوالبته آشنای سیانوردرروزهای 28 و29 آبان ماه گذشته وبه دنبال گسترش وتداوم این بوی نامطبوع ساکنین روستا با صدها قطعه ماهی تلف شده در رودخانه های روستا مواجه شدند که نهایتا با رد گیری آبزیان گرفتارشده در دام سیانورمنشا آلودگی به پشت سد باطله سایت پایلوت طلای زره شوران تکاب ختم گردید.

روح اله ساربانی افزود:بلافاصله پس ازمشاهده این اتفاق ،مسئله رابه مسوولین ذیربط تکاب اطلاع داده واهالی روستاهای اطراف را از نشت سیانور وجلوگیری از مصرف آب رودخانه ها توسط احشام آگاه نمودیم.

نشت ونفوذ گسترده ماده سمی سیانور از سایت آزمایشگاهی زره شوران تکاب منجر به تعطیلی وپلمپ چندین باره این سایت باحکم دادسرای عمومی وانقلاب تکاب گردید.

وی یادآورشد:در آخرین مرحله از فعالیت خط تولیدزره شوران،50درصد مواد جامد وارد فیلترپرس شده وبراثرفشار فیلترپرس آب حاوی سیانوردرچرخه تولید ازخاک گرفته شده وبه حوضچه نامطمئن هدایت شده که مواد سمی موجود در این حوضچه در گذر زمان از آن نفوذ کرده ووارد رودخانه های اطراف شده است.

این سایت آزمایشگاهی بارها به علت نشت سیانور،توسط اداره محیط زیست تکاب پلمپ شده اما هربارپس از چندین روز تعطیلی بدون رفع معایب ونواقص فنی وتجهیز به سد باطله وافزایش ایمنی در برابراستفاده از موادآلاینده  به فعالیت تخریبی خود ادامه داده وبه تولید طلا با ضریب بالای آلودگی اقدام نموده است و مسوولان این سایت تنها بخاطر تولید طلاهیچ مسوولیتی در قبال آلودگی های به وجود آمده ومشکلات زیست محیطی بر عهده نمی گیرند.

بنابر گزارش های رسیده از روستاهای اطراف زره شوران  از روند بررسی نخستین نمونه های آب های آلوده در آزمایشگاه خانگی تیتر سیانور واملاح معدنی آب،میزان سیانور موجود در آب رودخانه های اطراف در روزهای گذشته به 35 ppmرسیده که این میزان سیانور منابع آب تکاب واستان آذربایجان غربی را گرفتار آلودگی شدید کرده است.البته به گفته شاهدان عینی این میزان آلودگی به علت سر ریز پسماند ومواد سمی از حوضچه باطله در روزهای بارانی به  طرز بسیار خطرناکی آفزایش یافته است.

یکی از شاهدان عینی دفع غیر اصولی مواد خطرناک سمی توسط سایت پایلوت زره شوران در این زمینه گفت: در روزهای بارانی هفته های گذشته پساب سایت آزمایشگاهی زره شوران تکاب بصورت پالپی از سیانور با سرریز از حوضچه باطله غیراصولی وغیراستاندارد این سایت از شانه خاکی جاده وارد رودخانه های اطراف زره شوران شد.

هادی حسینی تاکید کرد:پس از پر شدن وسرریز پساب باطله از حوضچه، مسوولان این سایت در اقدامی بسیار خطرناک بدون اینکه چاره ای برای اصلاح ویا تعبیه حوضچه ویا سد باطله بیاندیشند بارهاوبارها بصورت شبانه ومخفیانه بدون هیچ واسطه ای با استفاده از لوله های فاضلاب پالپ سیانور وآرسنیک رابطور مستقیم وارد رودخانه های اطراف نموده اند.

مسئله اصلی که فعالیت این کارخانه پرزیان راناموجه وپرحرف وحدیث می نماید این است که این سایت  با این همه سروصدا وتولید روزانه مقادیرقابل توجهی طلافاقدسد باطله مجهز است ودر حالیکه چنین کارخانه هایی می بایست دارای سد باطله اصولی باحداقل طول تاج 12متر باشند سایت آزمایشگاهی تولیدطلای زره شوران دارای یک حوضچه غیر اصولی ،غیراستاندارد،نفوذپذیر و غیرایزوله به ارتفاع حداکثر3متر وحداقل 40 سانتی متر است وبصورت کاملا آماتور ،غیر قابل اطمینان وکم حجم احداث شده که البته به گفته کارگران شاغل در این کارخانه این حوضچه باطلا که از آن به غلط به عنوان سد  باطله نام برده می شود از سال 1389 پرشده وسرریز نموده است .

یکی از پیمانکاران طرح استحصال طلای زره شوران که از نزدیک با فعالیت این سایت آزمایشگاهی آشنابوده می گوید: این حوضچه یک بار درسال 1387به علت غلظت مواد آلاینده وعدم استاندارد بودن آن آسیب دیده وحتی دچار شکستگی گردید وهزاران تن پالپ آلوده به انواع مواد سمی ازجمله سیانیدسدیم(سیانور)،آرسنیک،آمونیاک،سودهای سوزآورواسد سولفوریک وارد محوطه سایت ،زمین های منطقه ورودخانه های اطراف شده است.

قادر ساربانی با بیان اینکه این اتفاق موجب آلودگی کارکنان به سیانور نیز می شود افزود:درحالی که حوضچه باطله این سایت از دوسال قبل پر شده واین سایت برای فعالیت واستحصال طلا از خاک طلا،نیازمند مصرف 3 متر مکعب آب در گردش میان خط تولید وحوضچه است ،باید از مسوولان کارخانه پرسید این میزان پسآب طی این مدت اگر وارد حوضچه پرشده نگردیده پس چگونه وبا چه مکانیزمی ودر کجا دفع وخارج شده است؟!

لازم به توضیح است:حوضچه ونه سد باطله سایت آزمایشگاهی تولید طلای زره شوران تکاب به علت کمبودفضا در مقیاس کوچکتر از طریق خاک برداری ودرست کردن خاک ریز غیراصولی تا 15متر احداث شده که سریعا پر می شودونیز در برابر بارندگی ورانش زمین بسیار آسیب پذیر است وپسآب مازاد راپس از خروج از فیلتر پرس به دلیل نبود فضای مناسب وامن با افزودن موادشیمیایی از جمله تیوسولفات وکلر باپایین آوردن غلظت سیانور به سمت رودخانه های تکاب هدایت می کنند.
ساربانی افزود:درسایت پایلوت استحصال طلای زره شوران تکاب آزمایش های مربوط به مکانیک ،تخلخل ونفوذپذیری خاک که مورد تایید کارشناسان ومتخصصان امر باشد تاکنون انجام نشده و سیستم آنلاین تشخیص ،اعلام واندازه گیری سیانور که نیاز اساسی کارخانه های تولید طلاست در این سایت نصب نشده است.

در زره شوران تکاب چه می گذرد؛مصرف روزانه 400 کیلوگرم سیانور برای تولید طلا

مجموعه سایت پایلوت استحصال طلای زره شوران در سال 1382در 27 کیلومتری شهرستان تکاب در جنوب استان آذربایجانغربی به منظور آزمایش خاک موجود،برآورد میزان طلا درخاک ،تاثیرموادآلاینده وشیمیایی حین استحصال طلا بروی محیط زیست منطقه ونحوه وفناوری تولیدوبه قطعیت رسیدن میزان طلای موجود درخاک زرخیز زره شوران زیرنظرسازمان  گسترش ونوسازی صنایع معدنی ایران احداث شده است در حالی که چندین سال از انجام واتمام این تحقیقات ومشخص شدن نتایج آن می گذرد، مسوولان شرکت های فعال در این سایت آزمایشگاهی درسکوت کامل خبری وباسوء استفاده از عدم آگاهی ساکنین منطقه بادریافت مجوز از سازمان صنایع ومعادن وتغییرکاربری این سایت از آن به عنوان کارخانه استحصال طلا استفاده می نمایند.

 این سایت فاقدتجهیزات ایمنی وسدباطله مجهز است وهمچنان به فعالیت خود ادامه می دهد درحالی که کارخانه اصلی تولید طلا از خاک معدن زره شوران هم اکنون در مکان دیگری از منطقه در حال احداث است .

یکی از قدیمی ترین کارکنان این سایت در زمینه فعالیت های مبهم در این سایت می گوید:سایت پایلوت زره شوران حتی پس از دریافت مجوز تولید طلا تاسال 90 باظرفیت روزانه 80 تن خاک طلای زره شوران وصرف روزانه 60کیلوگرم سیانور جهت جداسازی طلا فعالیت می کرد اما از سال 91 با افزایش سه برابری ظرفیت خود ،این بار نه تنها خاک زره شوران را مورد استفاده قرار نمی دهد بلکه با وارد کردن روزانه 240 تن خاک معدن طلای «ربط سردشت » به خط تولید همچنان تولید همزمان طلا وآلودگی زیست محیطی را چندین برابرکرده است.

محمد اولیایی افزود: در حال حاضر با ظرفیت موجود این کارخانه ،روزانه 400کیلوگرم سیانور در این سایت مصرف می شود.

گفتنی است افزایش ظرفیت چرخه تولید واستحصال طلا ومیزان فاجعه آمیز مصرف سیانور درسایت پایلوت زره شوران تکاب در مقابل حوضچه های کم حجم وغیراستاندارد پسماند وموادباطله سمی نمونه بارزی از بی توجهی گردانندگان این سایت به محیط زیست منطقه وسلامت شهروندان است.

این کارگر قدیمی سایت زره شوران ادامه داد:سایت پایلوت زره شوران پس از اینکه معدن طلای زره شوران تحت مالکیت سازمان توسعه مواد معدنی قرارگرفت، از استحصال طلا از خاک این معدن که بزرگترین معدن طلای خاورمیانه با 7 میلیون تن کانسنگ طلادار وذخیره تقریبی 50 تن طلای خالص است منع گردیداما فعالیت خود را متوقف نکرد وباخریدخاک از معدن طلای «ربط»سردشت با عیار 4ونیم گرم درتن به تولید طلا ادامه داد.

وی اظهارداشت :ازابتدای فعالیت این سایت شرکتی به نام «پارس کانی» در امرساخت وساز وشرکت«حدادشیمی»درزمینه بهره برداری در این سایت حضورداشتند اما ازسال 1385 باتبدیل سایت آزمایشگاهی به کارخانه تولید طلا وتغییرنام وایجادشرکتهای خصوصی جدید با همان اعضای قبلی تولیدطلادر این سایت ادامه یافت.

وی تصریح کرد: شرکت های فعال در این سایت شرکت حدادشیمی را که بصورت اصولی وعلمی فعالیت می کرد از گردونه خارج نموده وبا دور زدن قانون برای فرار از مالیات بارها اقدام به تاسیس شرکت های جدید با اعضای ثابت قبلی نموده اند.

وی گفت در این سایت روزانه بیش از یک کیلوگرم طلا وپنجاه کیلوگرم نقره تولید می شود.

اولیایی یادآورشد :مسوولان شرکت های فعال در سایت زره شوران پس از هربار پلمپ کارخانه به علت ایجاد آلودگی های زیست محیطی با استفاده از شگردهای گوناگون ازجمله تحت فشارقراردادن نهادهای ذیربط اجرایی از طریق اخراج کارگران خود وسوءاستفاده از مسئله ایجاد اشتغال وبکارگیری کارگران از ساکنین روستاهای منطقه پس از چندین هفته پلمپ مجددا به فعالیت خود ادامه می دهند.

کارخانه تولید طلای زره شوران با اخراج کارگران اهرمی رادر دست داشته که مسوولان نهادهای ذیربط را به بازگشایی مجدد متقاعد می کننداین درحالی است که اوضاع کارگری این کارخانه نیز تعریفی نداشته وکارگران آن نه تنها در معرض انواع آلودگی ها قراردارندبلکه از هیچ گونه امنیت شغلی نیز برخوردارنبوده وتنها باقراردادهای سست ونامطمئن یک ماهه در این کارخانه مشغول به کار هستند وهربار با اخراج از محل کار چاره ای جز خانه نشینی ندارند.
 آلودگی منابع آب تکاب+ تكاب+ سيانور+ شهرستان تكاب+ فاجعه زیست محیطی+خطر ، آلودگی ، منابع آب ، آذربایجان ، سیانور ، کارخانه طلا ، تکاب