مجموعه تاريخی که امروز تخت سليمان نام گرفته، در گذشته آتشکده آذرگشسب نام داشته و يکی از سه آتشکده بسيار مهم ساسانيان بوده است . نام آذرگشسب در متون تاريخی يونانی، ارمنی، رومی و در کتاب اوستا بارها گفته شده است. تخت سليمان يک مجموعه تاريخی بزرگ است که عناصر اصلی آن بنای چهارتاقی، آتشکده معبد آناهيتا، کاخ و تالار شاهی و درياچه طبيعی است که درون بارويی بيضی شکل به بلندی 18 متر و پهنای 4 متر و دارای 28 برج جای گرفته است . آن گونه که کاوشها نشان داده است. آتشکده آذرگشسب بر بناهای باقی مانده از پارت ها بنا شده و برج و باروی اين مجموعه نيز به دوران اشکانی بازگشت داده مي شود. آبادانی و گسترش تخت سليمان در دوران ساسانيان بوده که از جنبه های اعتقادی و باورهای دينی برای آنها اهميت فراوانی داشته، به گونه ای که اهميت اين مجموعه برای ساسانيان همپای اهميت تخت جمشيد برای هخامنشيان بوده است. در دوران ساسانيان به ويژه پس از خيزش مزدکيان و گسترش جنبش آنان، خسرو انوشيروان به آبادانی آن همت بيشتری گماشت و در همگرايی ملی و پديد آوردن دين يکسان برای همه کشور از آن بهره برد.


منبع : برگرفته از كتاب صد جلوه  از ميراث ايران -ناشر:نشر قلمرو آفتاب-گروه نشر ايران -چاپ يكم - تابستان 1386- هديه  هتل پارسيان به گردشگران و دوستداران ميراث ايران زمين

 

معبد آناهيتا که معبد ستايش آب است، شباهت فراوانی به معبد آناهيتا در بيشابور دارد. کاخ و تالار شاهی نيز به ايوان مداين شباهت دارد ولی کوچکتر از آن است. درياچه اين مجموعه يکی ديگر از شگفتی های آن است که هزاران سال است از ژرفای زمين و از لايه های آذرين می جوشد و رسوبات گوگردی رنگ خود را در کف جويباری که رهسپار بيرون مجموعه می شود. برجای گذاشته است. در دوران ساسانيان، در بيرون از ديوارهای اين مجموعه شهری برپا بوده است. آتشکده آذرگشسب در سال 624 در حمله روميان به ايران و شکست خسرو پرويز به دست هراکليوس ويران شد. حمله رومی ها و عرب ها به ايران و سستی حکومت ساسانيان به ويرانی و متروک شدن اين مجموعه تاريخی انجاميد و هيچ گونه نوسازی تا زمان ايلخانان مغول در آن انجام نشد. در دوران ايلخانان مغول، تخت سليمان پايتخت ييلاقی آنان شد پس از ايلخانان مغول اين مجموعه در فراموشی و ويرانی قرار گرفت.

نام تخت سليمان از سده های هفتم و هشتم از سوی مردم محلی که اطلاع کافی از تاريخ و پيشينه آن نداشتند، به اين مجموعه داده شد. تخت سليمان در قلمرو شهرستان تکاب در آذربايجان غربی و در 45 کيلومتری شمال شرق شهر تکاب جای گرفته است.

در نزديکی تخت سليمان و در 3 کيلومتری غرب آن کوهی تماشايی قرار دارد که در قله آن گودالی بزرگ و مهيب به قطر 40 متر و گودی 100 متر وجود دارد و به آن زندان سکندر يا کوه زندان گفته می شود. بر بالای کوه و نزديک دهانه اين حفره بزرگ، ويرانه های پرستشگاهی برجای مانده است که نشان از مقدس بودن اين مکان در گذشته دور دارد.